Thursday, April 13, 2017

VÌ SAO BÚT CHÌ CÓ CỤC TẨY ?
Câu trả lời thật rõ ràng: để xóa đi những chữ viết sai, viết chưa đẹp hoặc để xóa hoàn toàn một đoạn văn nào đó!
Khi một đứa trẻ mới vào lớp một, cô giáo không cho chúng viết bằng bút bi mà viết bằng bút chì. Bởi vì, bàn tay yếu ớt của các bé nhất định sẽ có lúc viết những nét nguệch ngoặc, sai từ này đến từ khác. Và khi đó, bé sẽ dùng tẩy để xóa đi những chữ viết chưa đúng, chưa đẹp của mình.

Saturday, April 8, 2017

CHÚA CHỌN GALILÊ
1.  Địa lý miền đất Palestina
Địa dư đất nước Palestina có ranh giới: Đông giáp sa mạc Syria và Ảrập, Tây giáp Địa Trung Hải, Bắc giới hạn từ thung lũng núi Liban chạy đến núi Hermon, Nam giáp ranh Iđumê, miền đất hoang vu Bersabê và Biển Chết.
Cựu Ước thường dùng kiểu nói “từ Đan đến Bersabê” để chỉ miền đất Do Thái cư ngụ. Chiều dài từ chân núi Liban tới Bersabê là 230km; chiều rộng từ Địa Trung Hải đến sông Giođan là 37-150km. Diện tích phía tây Giođan là 15.643 km2, phía Đông (Transjordanie) là 9482 km2. Tổng cộng là 25.124km2.
Palestina thời Chúa Giêsu chia làm bốn miền: Galilêa có thành Capharnaum, Nazareth. Samaria nằm giữa xứ Palestina với những con đường nối liền Nam-Bắc. Giuđêa là miền núi có thủ đô Giêrusalem và Pêrêa bên kia sông Giođan. Phía Bắc là miền Decapolis nơi dân cư phần nhiều thuộc văn hóa Hy Lạp.
Palestina có địa lý đặc biệt: Thung lũng Giođan chia Palestina làm hai miền: Palestina và Transjordanie. Thung lũng này là hiện tượng địa lý duy nhất trên địa cầu: bắt đầu từ núi Taurus, ngang qua Celesyria, đến Palestina, rồi tiếp tục theo phía Đông bán đảo Sinai tới Biển Đỏ. Phía Bắc (thành Đan) cao hơn Địa trung hải 550m; càng về phía Nam càng thấp xuống. Tiberiade thấp hơn Địa Trung Hải 208m; tới Biển Chết mực nước thấp hơn 392m. Sông Giođan phát nguồn từ núi Hermon, chạy qua hồ El-Hule (dài 6.000m, sâu từ 3-5m), rồi qua hồ Tiberiade, đổ vào Biển Chết.
Hồ Tibêriađê (gọi là Giênêzarét) dài 21km, rộng 12 km, sâu 45m, nước trong xanh và nhiều cá. Biển Chết dài 85km, rộng 16km, nước biển độ mặn quá cao nên không vật nào có thể sống được.
Miền duyên hải từ núi Libanô đến núi Camêlô, rộng từ 2-6km. Từ núi Camêlô đến Gaza phía Nam, bờ biển rộng đều và thẳng với các hải cảng Akko, Haifa và Jaffa (Joppé). Giữa Haifa và Jaffa, vua Hêrôđê xây thêm hải cảng Cêsarêa. Từ núi Camêlô đến Jaffa là bình nguyên Sharon phì nhiêu. Từ Jaffa xuống phía nam là bình nguyên Sêphêla thuộc xứ Pelistin (danh xưng Palestina xuất phát từ chữ này).
Bình nguyên Esdrelon từ phía Bắc núi Camêlô chạy theo hướng Đông Nam, chia phần đất phía Tây sông Giođan làm hai phần: Galilê phía Bắc, Samaria và Giuđêa phía Nam. Miền Galilê: phía Bắc nhiều núi, Nam là bình nguyên Esdrelon, miền duyên hải là đồng bằng, giữa là đối núi thấp dần về phía sông Giođan.
Bên kia sông Giođan (Transjordanie) là miền đồi núi, chia làm 3 phần: Trachonitide thuộc Đông-Bắc hồ Tiberiade. Miền Thập tỉnh phía Đông-Nam hồ. Pêrêa thuộc phía Đông sông Giođan và Biển Chết, đối diện với Samaria và Giuđêa.
Image associéeNgười Do Thái không chiếm cứ hoàn toàn miền bên kia sông Giođan. Trước thời kỳ Hy hóa, đã xuất hiện tại mạn Bắc nhiều bộ lạc Aram. Thời Hy hóa, từ sau cuộc chinh phục của Alexandre đại đế, nhiều người Hy Lạp đến đây cư ngụ. Thời Đức Giêsu, họ lập thành miền Thập Tỉnh, có khoảng 10 thành liên minh với nhau. Các thành nổi tiếng hơn cả là Đamascô, Hippos, Gadara, Gerasa, Pella, Philadelphia.
Thủ đô Giêrusalem là trung tâm chính trị và tôn giáo. Vua Hêrôđê đóng đô ở Giêrusalem. Đền thờ Giêrusalem là trái tim của dân tộc Do Thái. Hàng năm, khắp mọi miền đất nước người ta đổ về Giêrusalem để dự lễ. Đây cũng là nơi quy tụ quyền lực tôn giáo, có dinh của Thầy Cả Thượng Phẩm, có các Luật Sĩ, Pharisêu, văn nhân. Dân chúng ở Giuđê coi Giêrusalem là đền thờ duy nhất, đạo ở Giuđêa là chính thống. Họ tẩy chay người Samari là dân ngoại vì dân Samari xây cất đền thờ trên núi Garizim. Dân Giuđê không bao giờ đi lại tiếp xúc với dân Samari. Họ cũng khinh miệt dân Galilê vì đó là nơi pha tạp mọi sắc dân, là đất của dân ngoại.
Giuđê là vùng có đạo toàn tòng, là trung tâm của đạo Do Thái, còn Galilê là miền giáp ranh giữa vùng có đạo và vùng ngoại đạo. Quả thực đây là vùng xôi đậu. Về mặt chính trị, vùng này chịu ảnh hưởng ngoại bang thật sâu đậm. Về mặt chủng tộc, ở đây người Do Thái sống lẫn lộn giữa dân ngoại. Về mặt tôn giáo, Galilê thua xa Giuđê, bị coi là ở bên lề của cộng đồng Dân Chúa. Đối với dân thủ đô, Galilê chỉ là tỉnh lẻ, nhà quê. Đối với người mộ đạo sùng tín, miền Bắc thật đáng ngờ vực. Đó là miền hầu như thuộc ngoại bang, nơi hội tụ dân ngoại. Một dân cư pha tạp, nông dân và ngư dân có giọng nói nặng chịch vốn là đề tài phong phú cho các câu chuyện diễu cợt hằng ngày…
2.  Chúa chọn Galilê
Khởi đầu sứ vụ công khai, Chúa Giêsu không chọn rao giảng ở Giêrusalem mà chọn Galilê.
Galilê không rộng lắm, từ Bắc chí Nam dài khoảng 60km, dân cư sống đông đúc. Đất hẹp người đông. Thời Josephus làm tổng trấn, đếm được 294 làng, mỗi làng không dưới 15.000 dân. Galilê không những là khu đông dân cư nhưng dân ở đó cũng có một cá tính đặc biệt. Galilê sẵn sàng mở cửa đón những ý niệm mới. Josephus nói về dân Galilê như sau: “Bao giờ họ cũng thích cải cách, bản tính họ thích thay đổi và thích bạo động. Họ luôn sẵn sàng theo một thủ lãnh và phát khởi một cuộc nổi dậy. Họ nổi tiếng là người nóng tính và thích cãi vã. Tuy nhiên, họ cũng là những người hào hùng nhất”.
Đặc tính bẩm sinh của người Galilê giúp việc truyền giáo cho họ rất thuận lợi. Thái độ cởi mở đón nhận những tư tưởng mới cũng góp phần cho việc truyền giáo trở nên dễ dàng. Có lẽ vì những yếu tố này mà Chúa Giêsu chọn Galilê làm trung tâm truyền giáo. Những tín đồ chính thống ở kinh đô chiêm ngưỡng sự siêu việt của mình, chế diễu và tránh xa những người bị loại trừ ở phía Bắc. Chúa Giêsu rao giảng tại Galilê, xa thói ngạo mạn, tính tự tôn và sự mù quáng của dân thành đô. Chúa chọn Galilê vì ở đây mọi người biết chấp nhận nhau, chung sống hòa bình.
Galilê là khởi điểm Kitô giáo. Chính tại đây, Chúa Giêsu bắt đầu cuộc rao giảng Tin Mừng, chọn gọi các Tông Đồ, tuyên bố Luật mới. Các sách Tin Mừng Nhất Lãm đã kết thúc thời kỳ đầu rao giảng tại Galilê của Chúa Giêsu bằng lời tuyên xưng của Phêrô: “Thầy là Đức Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống” (Mt 16).
Sự chọn lựa miền đất Galilê có một ý nghĩa quan trọng theo Tin Mừng Matthêu. Để ứng nghiệm lời Ngôn Sứ Isaia nói: "Này đất Dơvulun, và đất Náptali, hỡi con đường ven biển, và vùng tả ngạn sông Giođan, hỡi Galilê, miền đất của dân ngoại ! Đoàn dân đang ngồi trong cảnh tốt tăm đã thấy một ánh sáng huy hoàng. Những kẻ đang ngồi trong vùng bóng tối của tử thần nay được ánh sáng bừng lên chiếu rọi".
Khi trích dẫn Isaia, Mátthêu có ý nói rằng Chúa Giêsu vâng phục theo ý muốn của Chúa Cha, Người làm điều mà Thiên Chúa đã nói. Đây là sự vâng phục cao cả, to lớn và kỳ diệu, được đảm nhận với tự do và tình yêu. Mátthêu cũng nhấn mạnh đến sự liên tục của Chúa Giêsu với toàn bộ lịch sử của Dân Người. Cuộc phiêu lưu vĩ đại đã khởi đi từ một miền đất bị nguyền rủa. Thế giới mới đã ăn rễ sâu vào vùng đất nhơ uế nhưng cởi mở đón tiếp mọi bất ngờ của Thánh Thần. Chúa Giêsu là ánh sáng bừng lên giữa thế gian. Ngài muốn soi sáng tất cả mọi người, kể cả các anh em ly khai, những người lạc giáo, những lương dân và những người vô thần.
3.  Chúa Giêsu chọn các môn đệ đầu tiên ở Galilê
Bài Tin Mừng Chúa Nhật hôm nay kể lại cuộc gặp gỡ giữa Chúa Giêsu và bốn môn đệ đầu tiên ở biển hồ Galilê.
Chúa Giêsu đã gọi và chọn các Tông Đồ là những người chài lưới tầm thường. Đáng lý Chúa phải chọn những người ưu tú trong đám trí thức và được coi là đàng hoàng ở Giuđê mới phải. Tại sao Chúa lại chọn những người làm nghề chài lưới ? Phải chăng Người ngụ ý dạy các môn đệ phải luôn luôn sẵn sàng rời bỏ đất liền và thế giới riêng của mình, nghĩa là rời bỏ cái khung cảnh an toàn và đóng kín của mình để ra khơi, giữa đại dương mênh mông vô bờ bến và đầy gian nguy, tức là đến với thế giới rộng lớn và xa lạ để cứu vớt thế giới ?
Chúa Giêsu kêu gọi các Tông Đồ không phải trong khuôn khổ một lễ hội tôn giáo hoặc một hoạt động tâm linh... Nhưng ở giữa đời sống thường ngày của họ, trong lúc họ đang làm công việc nghề nghiệp. Các môn đệ ngư phủ tuy là những người ít học, không giàu có, không địa vị, nhưng đối với Chúa, họ có đủ tố chất cần thiết để trở nên những người cộng sự của Người. Chẳng hạn, sự kiên trì khi thả lưới giúp họ biết nhẫn nại chờ đợi; sự hòa đồng giúp họ chấp nhận nhau và làm việc chung; sự can đảm trước sóng gió giúp họ đối diện với nghịch cảnh; khả năng nhận ra khi nào và chỗ nào nên thả lưới sẽ giúp họ khám phá những vùng truyền giáo màu mỡ. Cuộc gặp gỡ này đã làm thay đổi số phận của những con người lênh đênh trên biển hồ ngày trước. Cuộc gặp gỡ này là khởi đầu cho công cuộc thay đổi thế giới. Cuộc gặp gỡ làm nên những huyền diệu trong lịch sử nhân loại.
Các ngài gặp gỡ và bước theo Chúa để học nơi Chúa. Họ nhận ra rằng: Chúa Giêsu, Thầy Dạy của các bậc thầy, không những chỉ dạy Lời Chúa nhưng chính Người là Lời Chúa. Người không những chỉ dạy cho cách sống mới mà chính Người là Sự Sống. Người không những chỉ cho biết ý nghĩa của “Đường Sự Sống", mà chính Người là Đường Sự Sống, là Ánh Sáng.
Chúa Giêsu đã kêu gọi các môn đệ. Các ngài đáp trả chân tình. Các ngài được sống thân mật với Chúa. Các ngài ra đi làm chứng cho tình yêu Chúa. Đó là hành trình ơn gọi của các Tông Đồ. Đó cũng là hành trình ơn gọi của mỗi Kitô hữu.
4.  Chúa Giêsu đi về vùng ngoại biên
Galilê là vùng ngoại biên xa trung tâm Giêrusalem. Galilê là khởi điểm Kitô giáo. Chính tại đây, Chúa Giêsu bắt đầu cuộc rao giảng Tin Mừng, chọn gọi các Tông Đồ, tuyên bố Luật mới.
Chúa Giêsu sinh ra trong một gia đình làm nghề mộc, thuộc dạng nghèo. Như vậy, Người mang thân phận kẻ nghèo để chia xẻ với thế giới những người ngoại biên. Khi đi rao giảng Tin Mừng, Người ưu tiên để ý đến những người nghèo, người tội lỗi và người cùng khổ. Người áp dụng vào chính mình những lời Ngôn Sứ Isaia xưa đã nói: “Thần Khí Chúa ngự trên tôi, Chúa đã xức dầu tấn phong tôi. Sai tôi đi loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn” (Lc 4, 17-20). Người cũng đã xác định: “Thầy đến không phải để kêu gọi người công chính, nhưng để kêu gọi người tội lỗi” (Mt 9, 13).
Chúa Giêsu muốn dạy cho mọi người thấy: Trước mặt Chúa không có vấn đề ưu đãi cho trung tâm và bỏ quên hoặc loại trừ những ngoại biên. Người nói rõ ràng với người phụ nữ ngoại giáo xứ Samaria: “Này chị, hãy tin tôi: Đã đến giờ, các người sẽ thờ phượng Chúa Cha, không phải trên núi này hay tại Giêrusalem... Nhưng giờ đã đến, và chính là lúc này đây, giờ những người thờ phượng đích thực sẽ thờ Chúa Cha trong tinh thần và trong sự thực. Vì Chúa Cha tìm kiếm những ai thờ phượng Người như thế” (Ga 4, 21-24).
Suốt đời, Chúa Giêsu đã sống gần gũi những người ngoại biên, Người đến với họ, Người chia xẻ những nỗi đau của họ, Người được kể như người ngoại biên. Người cho họ thấy Người rất thương họ, và tình thương đó là vô hạn, vô cùng. Thương đến đổ máu mình ra, chết cho họ, chết thay cho họ, và cho mọi người. Người hiến thân đến tột cùng vì tình yêu. Chính ở điểm hiến thân trên thập giá, mà Người làm vinh danh Chúa Cha, và chính Người được tôn vinh. Người muốn các môn đệ hãy theo gương Người, đem Tin Mừng đến cho người nghèo khổ như vậy.
Hiện nay, Mẹ Têrêxa Calcutta đang được đề cao như một gương mẫu rao giảng Tin Mừng cho người ngoại biên. Mẹ không làm việc gì khác ngoài đi theo đường lối mà Chúa Giêsu đã đi trước. Điều đáng ngợi khen nhất nơi Mẹ là làm chứ không chỉ nói. (x. Tin Mừng cho người ngoại biên, Gm. Bùi Tuần).
Thời nay, nói theo ngôn ngữ của Gm. Giuse Đặng Đức Ngân, những biên cương mới mà Giáo Hội đang quan tâm không chỉ trên phương diện địa lý nhưng còn là những con người. Chúng không chỉ có nghĩa là mới, nhưng còn có nghĩa là bị lãng quên, bị bỏ rơi, chưa đụng chạm đến. Các biên cương cần quan tâm chính là sự cộng tác của mọi thành phần trong Giáo Xứ, là mục vụ hôn nhân gia đình, mục vụ sau khi kết hôn, chăm sóc và bảo vệ thai nhi, mục vụ bác ái truyền giáo, mục vụ truyền thông và mục vụ di dân.
Chúa đến với những biên cương mới dẫu cho khó khăn hay thập giá. Truyền giáo ngày nay trong thế giới nói chung và trong xã hội Việt Nam nói riêng không nhắm trước tiên hay chủ yếu vào việc "chinh phục các linh hồn" cho Chúa càng nhiều càng tốt, (chúng ta không chạy theo số lượng) nhưng đem tinh thần Phúc Âm thấm nhuần vào con người và vào mọi thực tại nhân sinh. Vì thế, để thi hành sứ mạng cao cả đó, chúng ta không nhất thiết phải đi tới một vùng địa lý nào khác, mà lấy chính môi trường sống của mình làm "vùng đất ngoại bang", và noi gương của Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, chúng ta hãy coi các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội là những vùng giáp ranh, những vùng biên giới mà Chúa sai chúng ta đến.
Cảm nghiệm sâu xa bước chân Chúa Giêsu đi về vùng ngoại biên. Đức Thánh Cha Phanxicô viết: “Tôi thích một Giáo Hội bị bầm dập, bị thương tích và dơ bẩn vì đã ở ngoài đường, hơn là một Giáo Hội yếu nhược vì tự giam mình và bám víu vào sự an toàn riêng của mình. Tôi không muốn một Giáo Hội quan tâm đến việc được ở vị thế trung tâm và rồi rốt cuộc bị vướng mắc vào một mạng lưới của những nỗi ám ảnh và thủ tục.” (Niềm vui Tin Mừng số 49).

 Lm. Giuse NGUYỄN HỮU AN

Tuesday, February 28, 2017

MÙA CHAY
NÓI CHUYỆN ĂN CHAY… KIÊNG THỊT.


 Từ chuyện ăn chay.. giữ chay…
Tháng giêng ăn Tết ở nhà
Tháng hai ngắm đứng, tháng ba ra mùa
…Trở về Một, Chạp sang mùa ăn chay…

Chỉ cần đọc lại mấy câu vè trên đây, đã thấy Ăn hơi bị nhiều! Nghe, nhìn, suy gẫm và sống gần trọn đời người, tôi có cảm tưởng, hình như người Việt mình rất trọng thị việc ăn uống thì phải? Ăn vừa để sống, lại vừa để thể hiện một cung cách, một văn hóa, văn hóa ẩm thực. Nói cho có vẻ chữ nghĩa thánh hiền thì không ăn không thành chuyện, phi thực bất thành sự, phi thực bất thành lễ. Chẳng thế mà ngày xưa, các cụ ta đã chẳng dạy con cháu phải học ăn, học nói, học gói, học mở và ăn trông nồi ngồi trông hướng, ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau là gì? Ăn không đúng quy cách, không biết giá trị của ngon vật lạ, là y như bị xếp vào loại phàm phu tục tử “thực bất tri kỳ vị” . Rõ ràng chuyện ăn uống của người mình nhiêu khê, phức tạp thật. Ai bảo dân ta nghèo là lầm to. Nghèo gì mà lúc nào cũng bày ra cỗ bàn, đám xá, tiệc tùng. Nghèo gì mà lấy bữa ăn để xác định dấu mốc thời gian: Bữa nay, bữa mai, bữa mốt, dăm bữa nửa  tháng…..? Chả cần tra cứu từ điển, cũng thấy được cái thế giới ngồn ngộn ngôn ngữ của  “Ăn” . Lễ lạc hiếu hỷ thì có ăn hỏi, ăn cưới, ăn sinh nhật, ăn đầy tháng, ăn thôi nôi, ăn đám, ăn giỗ, ăn chạp, ăn mừng, ăn khao, ăn vọng, ăn Tết. Đấy là ăn ngon, ăn sạch, ăn có vệ sinh, ăn phú quý sinh lẽ nghĩa. Còn ăn bẩn, ăn dơ là chuyện dài nhiều tập: Ăn bám, ăn báo, ăn bòn, ăn bớt, ăn theo, ăn thua, ăn gian, ăn tham, ăn chơi, ăn hại, ăn đong, ăn đầu, ăn đuôi, ăn vạ, ăn vặt, ăn vụng, ăn mót, ăn nhờ, ăn rỗi, ăn xổi. Nghiêm trọng hơn là ăn quỵt, ăn chịu, ăn cắp, ăn cướp, ăn trộm, ăn tục, ăn chực, ăn rình, ăn chặn, ăn sương, để rồi cuối cùng không còn ăn giả bữa và ăn dối già được thì chỉ còn biết ăn xin, ăn mày và ăn đất nữa là xong chuyện.

Trăm dâu đổ đầu tằm. Chỉ vì cái miệng, cái miếng ăn,  vì làm tôi cái bụng mà sinh ra muôn vàn giống tội, chiến tranh, xung đột.  Mà muốn bớt tội, khỏi tội và lập công lập đức chi bằng ăn chay, hãm mình, phạt xác. Tôn giáo nào mà chả dạy điều đó cơ chứ. Theo Phật Giáo Đại Thừa, CHAY là cách đọc trại từ TRAI, có nghĩa là giữ lòng mình trong sạch, không vọng động bất chính. Ngoại trừ các tu sĩ phải ăn chay suốt đời theo giới luật và một số ít người phát nguyện trường trai (chay trường) còn phần đông chỉ giữ luật “thọ trai” từ 02 đến 10 ngày/tháng. Ăn chay không dùng thực phẩm có nguồn gốc động vật, như thịt, cá, trứng: kể cả những rau củ có tác dụng kích dục như tỏi, hành, kiệu, tiêu. ớt. Chắc ăn nhất là “Thí phát quy y”:

Chuyến này ta quyết đi tu
Ăn chay, nằm đất, ở Chùa lập công.

Đạo Hồi có cả một tháng chay Ramađan, xê dịch từ khoảng tháng 11 đến tháng 01 đương lịch mỗi năm. Trong suốt tháng Ramađan – từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn- người hỒi Giáo không được ăn, uống, hút thuốc, và quan hệ tình dục. Ăn chay của Đạo Hồi còn kèm theo việc cầu nguyện bằng cách đọc kinh Coran 05 lần/ngày và tuân theo một kỷ luật tự mình đặt ra, như bố thí, cứu thực kẻ đói nghèo, trích 1/10 từ nguồn thu nhập của mình.

Riêng đối với người Công Giáo, ăn chay là để tự chế, hy sinh, hãm mình, sám hối, thanh tẩy. Hơn thế, còn là thông phần với cuộc khổ nạn của Đức Ki-tô, để đền tội và hướng đến ơn cứu độ toàn vẹn là sự phục sinh cả hồn lẫn xác.

Như vậy, luật ăn chay nói chung trong các tôn giáo là điều nghiêm túc, không thể suy diễn theo ý riêng của mình. Nó nặng hay nhẹ là tùy vào sự thành tâm, giác ngộ với thiện nguyện của mỗi người.

… Chuyện kiêng thịt…

Về mặt tự nhiên, ăn chay thường đi đôi với kiêng thịt. Chuyện này cũng rắc rối lắm. Bởi mỗi người mỗi lý đoán và mỗi nơi một luật lệ rộng hẹp khác nhau, nên mới sinh chuyện rày rà, khó ăn khó nói. Nghe đâu, chỉ cách nhau có con sông Đồng Nai mà một bên lở , một bên bồi ?!  Ai lại như ông bạn Hố Nai của tôi, thứ sáu tuần nào cũng lặn lội về Sài Gòn, tiếng là thăm bà con, thực ra để “trốn kiêng thịt” , đánh chén no say một bữa rượu thịt, xế chiều lại qua sông về nhà. Chuyện hồi bé bây giờ mới kể: có anh bợm nhậu nhà quê kia đuổi con vịt xuống ao, rồi bắt lên nấu nước làm thịt. Bảo đấy là con vật sống dưới nước thì hết chỗ nói rồi còn gì ! Dĩ nhiên trên đây chỉ là những chuyện phịa, kể ra cho vui thôi.

Chẳng biết bên Tây bên Mỹ thế nào, chứ ở Việt Nam ta, việc kiêng cữ các điều khoản trong mùa chay ngặt lắm. Kinh sách, lời khôn ngoan của các Đấng bậc đã dạy còn rành rành ra đấy. Từ Phép Giảng Tám Ngày, Thánh Giáo Yếu Lý cho đến Sách Bổn Đồng Ấu, Toàn Niên Kinh Nguyện. Đến nay, tôi còn nhớ rõ “lời bảo” trong sách mục lục: “Giáo nhơn phải làm việc lành phước đức như hãm mình, đánh tội, ăn chay, kiêng thịt, đọc kinh cho đặng thông công cùng Hội Thánh, nhắc lại sự Đức Chúa Giêsu chịu nạn chịu chết mà chuộc tội cho thiên hạ và trông Chúa Phục Sinh”.Nói việc ăn chay kiêng thịt ngặt lắm, là vì Hội Thánh đã dạy có sáu điều răn: “Thứ năm, giữ chay các ngày Hội Thánh buộc”  và “Thứ sáu, kiêng thịt ngày thứ sáu (hàng tuần) cùng các ngày khác Hội Thánh dạy”. Đọc lại sách vở cũ  ở thế kỷ XVI, XVII, ta thấy việc ăn chay kiêng thịt được các cộng đoàn thuở ấy tuân thủ một cách chặt chẽ, như Cha Đắc Lộ mô tả sau đây: “Lòng nhiệt thành và sốt sắng của giáo dân lên rất cao, đặc biệt đối với các Bí Tích giải tội và Rước Lễ…. Họ rất ân cần chuyên chú làm việc này và sửa soạn tâm hồn rất kỹ lưỡng, đến nỗi nếu có khiển trách họ về một lỗi nào đó dù không trầm trọng hay đáng phạt, ví như họ đã quên sót hay nhỡ ăn thịt ngày thứ sáu thì họ chẳng dám đi ngủ, trước khi xưng tội.” (Lịch sử vương quốc đàng ngoài trang 159) Đặc biệt trong mùa chay thánh, vẫn theo Cha Đắc Lộ, “Người ta giữ chay rất sốt sắng. Đối với người Đàng Ngoài thì việc ấy chẳng khó khăn gì. Chúng tôi biết rõ người lương dân cũng giữ chay rất ngặt. Họ không những kiêng thịt và trứng, lại kiêng cả sữa, thậm chí họ nghĩ rằng mình đã phạm tội khi giết một con vật… Dù biết Giáo Hội không bắt giữ chay nghiêm khắc như trên, song tất cả những người được phép chuẩn cũng đều giữ luật chay rất sốt sắng trong suốt mùa Chay”(Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài trang 130). Thật tình mà nói, theo Cụ Phan Kế Bính, sở dĩ dân ta ăn chay – giữ chay dễ dàng như trên là vì có phong lưu lắm mới ăn đến thịt, cá, giò chả: Còn phần lớn chỉ ăn cua, ốc, tôm, tép, đậu phụ, họa hoằn mới có miếng thịt miếng cá. Lấy tình cảnh nhà nghèo của bố mẹ tôi làm ví dụ, quanh năm ở đồng trũng đồng chiêm, chỉ tương cà, mắm muối, dưa khoai, trưa rau muống luộc, chiều luộc rau muống ! Luật cũ bảo kiêng thịt các ngày thứ sáu quanh năm: Luật mới dạy chỉ còn hai ngày thứ tư lễ Tro và thứ sáu Tuần Thánh. Nhẹ nhàng như một trò chơi. Không hiểu sao, người ta lại có nhiều ngụy biện?! Tại sao lại quanh co? Tại sao lại quá chăm lo cho cái miệng và cái bụng thế nhỉ ?!

Nói tới mùa Chay là nói tới tuần Đại Phúc, đón cha khách ở xứ xa về giảng phòng, giải tội, làm lễ. Nghĩa là lo liệu cái phần linh hồn. Mọi người gác bỏ mọi chuyện đồng áng, chợ búa, nhà cửa để dọn mình vào mùa. Tuần Đại Phúc ở quê tôi ngày ấy đông vui như hội. Trong khi ông Chánh, ông Trùm sửa sang nhà thờ, nhà xứ, nhà phòng và các Bà quản, đoàn hội lo kinh sách…. Thì bọn trai tráng, thiếu nữ và trẻ con chúng tôi cờ quạt lăng xăng đi rước Cha về. Tâm lý người mình rất dễ thương, “hễ vắng Cha là xa Chúa”, là khô khan, nguội lạnh ngay. Về làm phúc, cho lễ, bỏ lễ, nằm trên cáng trải chiếu bọc vải điều, trông Cha oai phong lẫm liệt như quan lớn vinh quy bái tổ vậy. Lần nào cũng thế, bố tôi được chọn nấu cơm hầu cha. Thế là cả tháng ròng, cơm trắng cá tươi, dù chỉ được ăn sái, thấy tôi ai cũng bảo béo tốt, mỡ màng hẳn ra. Tạ ơn Chúa. Lúc ấy trí khôn còn tù mù, ngây ngô lắm, tôi đâu có hiểu cái ý nghĩa thâm sâu và hấp dẫn của “ngày thứ ba béo –LeMardi Gras” của người phương Tây là gì. Thì ra, kim cổ, Đông Tây có gì khác nhau đâu ! Của đáng tội, hễ cứ đến ngày ăn chay kiêng thịt – đặc biệt thứ tư lễ Tro và thứ sáu Tuần Thánh – là thèm thuồng đủ thứ, bụng đói sớm. Thấy bếp nhà ai lên khói sớm, lòng dạ cứ nao nao như nhớ người yêu, người tình. Đi qua hàng quán, ngửi mùi chiên chiên xào xào là nước miếng ở đâu cứ trào ra như vỡ đê. Chẳng thế mà Nhà Chùa đã có câu: “Quấy như quỷ quấy nhà Chay !” Còn mẹ tôi thì bảo: chước mốc ma quỷ nó cám dỗ. Bởi ăn ngọn rau, quả cà, tí mắm, vẫn ngon miệng. Trời còn tiết xuân se lạnh, mẹ nấu cơm, rang vừng: con cái chực sẵn quanh cái cối đá. Cơm nóng giã với muối vừng, chia từng nắm, ăn tới đâu, nghe ngọt tới đấy. Của không ngon, nhà khó cũng ngon.

… Đến rước lá… Kiệu lá.

Ôi con cái thế gian mưu sâu kế dài thật. Họ đã khổ công để nghĩ ra các món ăn chay cho khoái khẩu. Rước Lá – Kiệu Lá ,-một thuật ngữ của món ăn gỏi cá ở Bắc Bộ - đã ra đời trong tình huống cùng biến tắc thông diệu kỳ ấy ! Bắt chước tổ sư ăn uống – Ông Thi sĩ Tản Đà -, các Cụ nhà ta phán rằng ăn uống phải hợp thời tiết khí hậu thủy văn: “Nắng gỏi trưa, mưa thịt chó!” Một khi đã “kiêng thịt cầy” thì phải “bày ra gỏi cá” Thế là động thổ động thớt nhà trên nhà dưới đại sự ngay. Cả làng, cả họ hò nhau oi ới tát ao đánh cá. Thôi thì trắm, trôi, mè, chép, diếc… được dịp “vượt vũ môn” không phải để hóa rồng, mà để trở thành món ăn chơi đãi đằng bù khú. Cỗ bàn dọn lên những lát cá tươi rói, đỏ au, giữa rừng hương thơm nồng của hành, tỏi, chanh ớt, riềng, mè, mắm, thính, vừng, lạc, và dĩ nhiên còn có cả một mâm đầy có ngọn, những rau quả xanh non mới hái ngoài vườn: nào mùi ta, mùi tàu, thì là, kinh giới, tía tô, rau răm, húng chũi, húng chanh, húng quế; nào các thứ lá: mơ tam thể, sắn, sung, đài bi, đinh lăng, xoài, mít….. Đúng là bữa tiệc Hoa Quả Sơn trong truyện Tây Du Ký. Chén chú chén anh với vài cút rượu nữa là tới bến qua phà, mát trời ông địa ngay. Ăn chay kiêng thịt kiểu này ai mà chả ham, sướng hơn tiên, sơn hào hải vị hơn cả yến tiệc của Tần Thủy Hoàng và Từ Hy Thái Hậu nữa. Còn ở Nam Bộ, nghe đâu, có lẽ cũng vì dân Sài Gòn ta “ăn nhậu thì nhiều”  chứ “ở có nhiêu đâu” , nên Đức Thầy Dumortier (16/06/1934) mới phải viết lại “tờ chỉ” hàng mấy chục câu vè lục bát. Kê toa 42 loài chim lưỡng tính được phép ăn trong ngày Chay Kiêng Thịt:

Đặt ra một bổn như vầy
Những ngày kiêng thịt, chim này nên ăn….

Cũng may, buổi ấy chưa phải là thời ăn nên làm ra của những làng nướng như bây giờ. Bằng không thì các loài chim sẽ có nguy cơ tuyệt chủng !

Nói đến gỏi cá mà không nhắc gì đến Chả Cá Lã Vọng – Hà Nội là một thiếu sót không tha thứ được. Chả Cá Lã Vọng, một thơng hiệu văn hóa lẫy lừng của đất Hà Thành ngàn năm văn vật. Nó đã đi vào tác phẩm của những cây đa cây đề - giới văn nghệ sĩ như: Nguyễn Tuân, Thạch Lam, Vũ Bằng, Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Trịnh Công Sơn, và nhiều thế hệ đã kinh qua, gửi gắm.

Mười năm trở lại đây, mỗi lần có việc ra Bắc về quê, thế nào tôi cũng cố gắng tranh thủ ghé lại Hà Nội ít ngày, cốt để hưởng lấy cái phong vị ngây ngây khó tả khi thời tiết sang mùa. Vẫn biết ăn Bắc, mặc Kinh và Hà Nội thiếu gì của ngon vật lạ. Từ Phở, bún riêu, bánh cuốn, miến ngan, tiết canh lòng lợn cho đến xôi vò, cơm lam, cốm vòng. Nhưng khoái khẩu nhất vẫn là món Chả Cá Lã Vọng. Lạ lùng thay, cả quán và phố cùng mang tên Lã Vọng. Thoạt nhìn, cái gì cũng xập xệ, cũ kỹ, nom chẳng bắt mắt tí nào. Ấy vậy mà khách Tây khách Ta, em đầm em mít cứ tầm trưa chiều là đông nghịt, rồng rắn. Vừa ăn vừa khoe xe cộ, điện thoại di động đời mới, áo váy thời trang hàng hiệu. Nghe bà chủ quán Ngô Thị Tình, Chả Cá Lã Vọng đã có bề dày lịch sử 106 năm. Hình như người ta đã chán chê những fastfood, hambuger, Mc Donald để hành trình về Phương Đông rồi đấy. 1000 PLACES TO SEE BEFORE YOU DIE là tên một quyển sách best-seller của cô nàng nhà báo Patricia Schultz (NXB Workma, NY, USA 2003) vừa ra mắt. Sách liệt kê tất cả những nơi tác giả đã từng đặt chân đến với tư cách là người viết chuyên mục hướng dẫn du lịch. Hầu hết các địa điểm được nhắc đến là  những khách sạn 5 sao sang trọng bậc nhất thế giới, những kỳ quan của những nền văn minh nhân loại, những khu giải trí hấp dẫn bên bờ biển thơ mộng… Nhưng bên cạnh đó có một cái tên bình dị: Chả Cá Lã Vọng ở Hà Nội. Ngay sau khi sách phát hành, nhiều hãng thông tấn báo chí như BBC, MSNBC đã có bài giới thiệu cuốn sách, riêng MSNBC còn chọn ra “10 nơi cần thấy trước khi chết”. Như vậy, người ta ghiền Chả Cá Lã Vọng, không những ở nguyên liệu hàng đặt ở xa về: rau ở Láng, mắm tôm ở Thanh Hóa, bún Thanh Trì, cá lăng đánh bắt ở đầu nguồn nước; mà còn ở những công đoạn dao thớt, chế biến, gia giảm, bếp núc, củi lửa, bày biện, chào mời sao cho ngon miệng, vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi. Người ta ghiền Chả Cá Lã Vọng không chỉ vì hương vị đặc thù của nó, mà còn ghiền cả cái không khí bảng lảng của hàng quán theo kiều Ô Y Hạng trong truyện Tàu của Phố Cổ Hà Nội. Một cái thú xem ra rất lạ, ghiền một chỗ ngồi, hệt như gã đàn ông ngồi thiền trước ly cà phê ngút khói mỗi sớm mai nơi một quán cóc đầu hẻm vô danh ở cái dất Sài Gòn mông mênh, hào hiệp này.

Và…. Công nghệ Chay thời đại.

Ăn chay ngày nay bỗng dưng trở thành cái mốt thời thượng. Nhân danh y học, người ta sợ béo phì, tiểu đường, huyết áp cao, xơ vữa động mạch, thống phong, nhũn não, SAR, HIV như sợ ma quỷ vậy. Nôm na là sợ chết đấy thôi. Ấy vậy cho nên, khi các loại thực phẩm chay công nghiệp hóa từ Đài Loan, Trung Quốc, Thái Lan, Singapore bắt đầu ồ ạt đổ bộ vào Việt Nam thì các tiệm cơm chay cũng nở rộ như nấm sau mưa. Khác với những món đơn điệu nhạt phèo của thực đơn chay truyền thống, chay bây giờ hiện đại lắm, đạt tiêu chuẩn ISO. Nào Bò bít tết, gà tiềm thuốc bắc, gà rút xương, lạp xưởng, nem nướng, giò lụa, chả quế. Nào há cảo, hoành thánh, xá xíu, phá lấu…Chay. Ôi thôi, ăn mặn làm sao thì ăn chay làm vậy, chả thiếu món gì. Nó đáp ứng được cái nhu cầu chung về sự ăn chay của các tôn giáo giữa một thời đại kiêng khem, sợ chết, mà vẫn phong lưu, sang trọng. Tôi nhớ trong cuộc hội thảo khoa học về Bản sắc Văn hóa Dân tộc – hoạt động chào mừng hội nghị cấp cao các nước có sử dụng tiếng Pháp (Francophone), I/1988 tại Hà nội – nhà nghiên cứu Hữu Ngọc đã trình bày tham luận về đề tài “cơm chay Việt Nam”, như một cách tiếp thị đối với du khách đến Việt Nam.

Để làm quen và chào làng, xin mời bạn đọc rảo một vòng quanh các điểm bán cơm chay mà coi. Mặc dù Cố Đô Huế vẫn được coi là “thủ phủ Phật Giáo”, song rất ít món chay: Hoặc có mà lại thường ế ẩm, vắng khách. Tôi nghĩ, người Huế không thích ồn ào, lộ diện. Sinh hoạt nào của họ cũng chỉ be bé, tầm tầm, kín đáo. Có lẽ cơm chay cũng lại chỉ tìm thấy trong Chùa, trong khuân và trong nhà vườn hoặc tư gia thôi. Riêng ở Sài Gòn, vùng đất được người đời ca ngợi là “Việt Nam chỉ có Sài Gòn là vui”, nếu thống kê đầy đủ các quận huyện, dễ đến cả trăm tiệm, quán, sạp, quầy và nhà hàng to đùng kinh doanh sản xuất đồ Chay. Thường thì những quán Chay mang những cái tên rất nhà Chùa, lòng vòng gần Chùa để phục vụ bá tánh sau khi hương khói lễ Phật về. Ở đây, người ta không thể ca mãi bài ca “ăn quận 5 nằm quận 3, nhà quận I, trấn lột quận 4 và vô tư Phú Nhuận” nữa. Một vòng những điểm “vừa bán vừa la cũng đắt hàng” là quán Thuyền Viên (11-13 Nguyễn Văn Đậu). Có mấy quán Chay cắm chốt ở gần Thiền Viện Vạn Hạnh; Thanh Phương, Phước Huệ, Duyên. Quận Bình Thạnh có hai quán đều mang tên Thiên Nhiên. Quận 1 và quận 3 mọc lên các quán chay tua tủa như mai đào gặp tiết xuân. Theo dân sành điệu thì nhà hàng Tín Nghĩa (9 Trần Hưng Đạo A) là hiệu cơm Chay có quy mô nhất, ra đời sớm nhất ; Định Ý (171B Cống Quỳnh) nấu cơm Chay ăn tháng, làm cỗ tiệc Chay; Nhà Hàng Giác Đức (492 Nguyễn Đình Chiểu Q 3) với 40 món Chay, thu hút du khách nước ngoài, nhờ chủ quán là một Ni-cô vừa thông thạo Anh-Pháp, lại vừa duyên dáng, đon đả chào mời. Xuống Vương quốc Chợ Lớn của người Hoa (Q 5, Q 6, Q 11), sẽ gặp hàng loạt những hàng quán chay: Bồ Đề Duyên, Phật Hữu Duyên, Lạc Thiện, Tịnh Ánh Duyên…. Lòng vòng các chợ, chợ nào cũng có các sạp bán đồ Chay, từ chợ Bến Thành, tân Định, Bình Tây, Xã Tây, An Đông cho đến Đakao, Bà Chiều, Phạm Văn Hai, Hạnh Thông tây…. Ngay cả đêm hôm khuya lắc khuya lơ, nhỡ đường, nhỡ bữa, cứ tìm đến cái ngõ hẻm cạnh Chùa Vĩnh Nghiêm có bán các thứ ăn Chay về khuya, từ 21 giờ tới sáng, ê hề chủng loại. Nào Tương xào xì dầu, bánh cuốn, bánh canh, bún thang, bún mọc, bánh giò. Nào Hủ tíu bánh bao, mì xào dòn, súp măng cua. Nào cơm gà cá gỏi, cơm sườn, thịt nướng…. Chay thơm phức. Đến nước này thì đành chào thua. Rõ ràng ăn chay kiêng thịt đang trở thành địa chỉ đỏ, hấp dẫn mời mọc. Đúng là một thế giới thức ăn thuần thực vật – Vegeterian food chế biến từ rau quả, bắp chuối, củ cải, củ sắn, nấm rơm, bánh mì, đậu xanh, đậu nành, trái Sakê…… Nằm trên con phố Đồng Khánh, một china Town của Sài Gòn, có nhà hàng Embassy cũng dành hẳn một khu chuyên doanh các thức ăn chay cho tài phú, xì thẩu, á xầm, á muối…..

Kết Luận.

Thôi, chuyện đã dài, xin được phép ngừng lại để mọi người cầm lòng cầm trí bước vào cùa Chay Thánh. Kể lại dăm ba chuyện cũ mới trên đây, nhiều người thấy lạ tai, tưởng như là chuyện cổ tích hoang đường. Thật ra, còn nhiều điều ngộ nghĩnh và lý thú hơn thế. Và cũng còn cả mấy cái “ngày thứ Ba Béo” nữa. Tự dưng tôi nhớ những ngày tháng tuổi thơ êm đềm ở xứ đạo làng quê xưa. Sao nó thánh thiện và lãng mạn quá. Nhớ Thứ Tư Lễ Tro. Nhớ cơm nắm muối vừng. Nhớ mùi hoa xoan thoang thoảng ngoài hè. Nhớ ngắm đứng, dâng hạt mùa thương khó. Nhớ may túi ba gang đựng đầy hạt nẻ mỗi khi lên hôn chân Chúa….

Ăn chay kiêng thịt, dù hiểu theo cái nghĩa nào, mãi mãi vẫn là một giới luật, một ký ức văn hóa đức tin của người Công Giáo. Đức Phật dạy: “Duy tuệ - thị nghiệp”. Cụ Nguyễn Duy bảo “Thiện căn ở tại lòng ta”. Và Kinh Thánh nhắn nhủ: “Hãy xé lòng, đừng xé áo !” Có nghĩa là tự xóa, tự kềm chế, tự vượt thoát ra khỏi vòng hệ lụy đắm đuối của xác thân, của những cửa ngõ sinh dịp tội. Để chắp cánh bay lên, thăng hoa, miên viễn. Để đi trên con đường khổ giá, qua cửa hẹp, vào nơi vĩnh hằng.

Lê Đình Bảng
(trích Ở thượng nguồn thi ca công giáo-Miền thơ trong kinh nguyện trang 443-453)

Monday, January 2, 2017

CÁC GIÁM MỤC ARGENTINA 

NHỮNG TIÊU CHUẨN CĂN BẢN 

ĐỂ ÁP DỤNG CHƯƠNG VIII AMORIS LAETITIA

Các Giám Mục của mười một Giáo Phận giáo miền Buenos Aires của Argentina, ngày 5-9-2016, đã ra một bản 10 tiêu chuẩn căn bản để giúp các linh mục áp dụng mục vụ chương VIII của Tông Huấn Amoris Laetitia cho những tín hữu đang sống trong tình trạng hôn nhân bất quy tắc.

Sau khi nhận được văn bản này, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã viết thư chứng nhận sự đúng đắn, với lời khen ngợi: “Bản văn thật rất tốt đẹp và đã diễn tả chính xác ý nghĩa của chương VIII Amoris Laetitia. Không có những giải thích nào khác".

Dưới đây là văn bản đầy đủ của mười tiêu chuẩn, được kèm theo những bình giải, với hy vọng góp phần giúp học hỏi nhiều hơn về chương VIII của Tông Huấn Amoris Laetitia cùng với những ứng dụng phù hợp.

 

Wednesday, December 21, 2016

THEO GIÁO LUẬT, 
ĐẤNG BẢN QUYỀN CÓ THỂ CHO PHÉP 
NGƯỜI LY DỊ TÁI HÔN ĐƯỢC RƯỚC LỄ KHÔNG? 
Đấng Bản Quyền địa phương (Giám Mục Giáo Phận, linh mục Tổng Đại Diện, linh mục Đại Diện Giám Mục) có quyền tha giảm hình phạt cấm rước lễ.

Điều này được dựa trên hai điểm:
1- Việc không được rước lễ trong nhiều trường hợp chỉ là một hình phạt do kỷ luật của Giáo Hội (đ. 915);
2- Đấng Bản Quyền địa phương có quyền tha hay giảm chế tài, hình phạt (đ. 1355).
--------------------------------
Để minh giải, xin đặt các vấn đề:
1. Trong bộ Giáo Luật có điều nào cấm rước lễ không?
Có hai điều 915 và 916 về cấm rước lễ (được quy định trong quyển 4, đề mục 3, về Bí Tích Thánh Thể) và hai điều 1331 và 1332 về vạ tuyệt thông và cấm chế.

Thursday, December 1, 2016

Bao giờ Chúa đến?
-----------------------

TƯƠNG LAI XA HAY GẦN?
Ngôn ngữ nhân loại khá mơ hồ, không thể chính xác. Thậm chí cũng chỉ là tương đối trong sự chính xác. Ví dụ: Hẹn gặp nhau lúc 7 giờ, có ai đến đúng 7 giờ chưa? Thì tương lai có tương lai gần và tương lai xa, nhưng thế nào là xa và thế nào là gần? “Sẽ xảy ra” và “sắp xảy ra” đều là tương lai, nhưng “sẽ” là bao lâu và “sắp” là chừng nào? Thật là khó xác định!

Từ vài chục năm rồi, nhất là trong thời gian gần đây, có nhiều “lời tiên tri” về cuối thời. Người ta có nhiều cách “đồn thổi”, nhưng vẫn thường liên quan “ba ngày, ba đêm”. Nghe “tin đồn” về ba ngày tối thui, một anh bạn gởi mail: “Lo thì có lo, nhưng lo vẫn hơn. Điều dự đoán có thể xảy ra hoặc không, nhưng có thể thật đấy!”.

Có người nói rằng nghe tin “biến động” mà người Maya dự báo xảy ra vào ngày 21-12-2012, hoặc đất trời tối đen vào các ngày 23, 24 và 25-12-2012, thì “toát mồ hôi hột”; có người lại cho rằng đó là “tin vịt”, không đáng tin. Mỗi người mỗi vẻ, chẳng ai giống ai; kẻ nhát đảm thì chết khiếp, người gan lì thì coi trời bằng… nắp bia! Chắc hẳn cũng có người thở dài, bĩu môi, và nói: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!”.

Tôi đặt ra những cái “nếu”. Một thanh niên cho rằng người ta có những cái nuối tiếc, còn tôi thì “không có gì để mất”, ý nói tôi chỉ có cái “mạng cùi” thì có gì phải tiếc (!). Tôi biết, dù là “mạng cùi” thì người ta vẫn có loại “của cải riêng” khiến người ta vẫn thấy nuối tiếc và sợ chết. Tại sao? Ai cũng biết mình không trường sinh bất tử, trước sau gì cũng chết, thế mà nghe nói đến sự chết thì người ta cho là “xui xẻo”, hoặc mới chợt “thấy” tử thần đứng nhìn từ xa mà người ta đã run còn hơn tử tội ra pháp trường. Chưa chết thật nhưng đã chết khiếp!

Thật ra người ta chưa thực sự hiểu đúng ý tôi. Và nếu “sự cố” xảy ra đúng như người ta dự báo thì sao? Đặc biệt nếu đúng là tận thế thì sao? Cứ nghĩ cho cùng thì tiếc có được không? Và như thế thì chắc chắn người ta chỉ miễn cưỡng! Người ta chỉ tin cái gì “hợp” ý mình, còn cái “không hợp” ý mình thì họ cương quyết không tin.

Thông tin trên internet cũng có nhiều thứ “tạp pí lù”. Có những website đáng tin, nhưng có những trang không đáng tin. Lướt web cũng cần có khả năng chọn lựa nhạy bén. Vì nếu không khéo sẽ nguy hiểm! Kể cũng lạ, có những cái xạo thì người ta dễ tin, có những cái thật thì người ta lại không tin hoặc cố ý không muốn tin. Cũng có thể họ đang tự đánh lừa mình.

Tất nhiên, điều dự báo hoặc tiên đoán thì có thể hoặc không thể xảy ra, không ai dám chắc chắn, dù chỉ 1%. Tuy nhiên, dù đó là “tin vịt” hay “tin gà”, nếu bạn tin (chứ không dị đoan hoặc cuồng tín) thì vẫn có lợi hơn là không tin (chứ không nhẹ dạ). Tin không phải để dao động, hoang mang hoặc run sợ, mà tin để sẵn sàng “trực chiến”.

Chúng ta cũng đã nghe Phúc Âm nhiều lần về lời cảnh báo của Chúa Giêsu: “Cũng như thời ông Nô-ê, sự việc đã xảy ra cách nào, thì trong những ngày của Con Người, sự việc cũng sẽ xảy ra như vậy. Thiên hạ ăn uống, cưới vợ lấy chồng, mãi cho đến ngày ông Nô-ê vào tàu, và nạn hồng thủy ập tới, tiêu diệt tất cả. Sự việc cũng xảy ra giống như vậy trong thời ông Lót: thiên hạ ăn uống, mua bán, trồng trọt, xây cất. Nhưng ngày ông Lót ra khỏi Xơ-đôm, thì Thiên Chúa khiến mưa lửa và diêm sinh từ trời đổ xuống tiêu diệt tất cả. Sự việc cũng sẽ xảy ra như thế, ngày Con Người được mặc khải. Ngày ấy, ai ở trên sân thượng mà đồ đạc ở dưới nhà, thì đừng xuống lấy. Cũng vậy, ai ở ngoài đồng thì đừng quay trở lại. Hãy nhớ chuyện vợ ông Lót. Ai tìm cách giữ mạng sống mình, thì sẽ mất; còn ai liều mất mạng sống mình, thì sẽ bảo tồn được mạng sống. Thầy nói cho anh em biết: đêm ấy, hai người đang nằm chung một giường, thì một người sẽ được đem đi, còn người kia bị bỏ lại. Hai người đàn bà đang cùng nhau xay bột, thì một người sẽ được đem đi, còn người kia bị bỏ lại. Hai người đàn ông đang ở ngoài đồng, thì một người sẽ được đem đi, còn người kia bị bỏ lại” (Lc 17:26-36).

Quá rõ ràng! Thế nhưng “nghe để mà nghe”, vì “nghe” nhưng có “tin” không là chuyện khác, vì có “tin” thì người ta mới “hành động”.

Khi nghe Thầy mình nói vậy, các môn đệ cũng đã phải lên tiếng hỏi: “Thưa Thầy, ở đâu vậy?”. Ngài thản nhiên nói với các ông: “Xác nằm đâu, diều hâu tụ đó” (Lc 17:37). Có lẽ Ngài thấy người ta vẫn cứng lòng nên không thèm nói rõ nữa, vì có nói cũng như “nói với đầu gối”, chỉ là “nước đổ đầu vịt” hoặc “nước đổ lá môn” mà thôi.

Chúa vẫn thường nói: “Ai có tai thì nghe” (Mt 11:15; Mt 13:9; Mt 13:43; Kh 13:9). Tùy mỗi người, Chúa không hề ép buộc bất kỳ ai!

TẠI SAO NGƯỜI TA VẪN CỨNG LÒNG?

Các tin đồn về “biến động” nọ hoặc “sự cố” kia, rốt cuộc không thấy gì xảy ra. Và đã nhiều lần như vậy. Rồi những lần Đức Mẹ hiện ra, điển hình là Đức Mẹ hiện ra với ba trẻ em tại Fatima, nhưng rồi từ đó tới nay gần trăm năm rồi, thậm chí từ thời Chúa Giêsu đến nay hơn 2000 năm rồi, thế nên người ta lại cứ “vô tư”, và tất cả cũng chỉ là… “chuyện nhỏ”! Có lẽ người ta nghĩ Chúa và Đức Mẹ là những người thích đùa dai, chứ người ta có thể không nghĩ đó là sự nhẫn nại của Lòng Chúa Thương Xót, chỉ muốn mọi người được cứu độ, được Chúa Giêsu diễn tả qua hình ảnh người cha nhân hậu mong ngóng đứa con hoang đàng trở về (Lc 15:11-32).

Thiên Chúa biết chúng ta vừa yếu đuối vừa cứng lòng, nóng không nóng hẳn, mà lạnh cũng chưa nguội hẳn, chỉ dở dở ương ương, thế nên Ngài mới tiếp tục cho chúng ta cơ hội. Nước đến chân thì không ai nhảy kịp. Lửa đã bốc cháy thì chỉ có nước khóc. Tất cả đã muộn! Thật vậy, Thánh Phaolô nói: “Bạn lòng chai dạ đá không chịu hối cải, và như vậy bạn càng làm cho cơn thịnh nộ của Thiên Chúa chồng chất trên đầu bạn, trong ngày Thiên Chúa nổi cơn thịnh nộ và biểu lộ phán quyết công minh” (Rm 2:5). Gậy ông đập lưng ông. Tự mình hại mình mà thôi. Thánh Phaolô giải thích: “Tâm trí họ đã ra tối tăm, họ xa lạ với sự sống Thiên Chúa ban, vì lòng chai dạ đá khiến họ trở nên dốt nát” (Ep 4:8).

Nhiều lần Đức Mẹ hiện ra ở nhiều nơi và với nhiều dạng, kể cả nhiều mặc khải tư, đều cho biết rằng thời đại của chúng ta hiện nay là “cuối thời”. Chủ đề chung của những lần Đức Mẹ hiện ra và các mặc khải tư: Thời của chúng ta sẽ chứng kiến Đức Kitô đến lần thứ hai.

Khi hiện ra ở Rwanda (Phi châu), các thị nhân nhận sứ điệp chuẩn bị cho lần đến thứ hai của Chúa Giêsu. Alphonsine cho biết: “Đức Mẹ nói phải cầu nguyện nhiều – hiện nay chúng ta phải chuẩn bị cho lần đến thứ hai của Chúa Giêsu”.

Chắc hẳn chúng ta không thể làm ngơ sứ điệp mà Chúa Giêsu đã trao cho Thánh Maria Faustina Kowalska (người Ba Lan, ) về Lòng Chúa Thương Xót: “Con chuẩn bị cho thế giới về lần đến cuối cùng của Ta… Hãy làm cho cả nhân loại nhận biết Lòng Thương Xót sâu thẳm khôn dò của Ta. Đó là dấu hiệu của thời cuối cùng; sau đó sẽ là ngày công lý”. Và chúng ta thấy trên cả thế giới, việc sùng kính Lòng Chúa Thương Xót càng ngày càng được lan rộng và được nhiều người dần dần nhận biết.

Khi hiện ra với nữ tu Agnes Katsuko Sasagawa ở Akita (Nhật Bản, 1973), Đức Mẹ cũng nhắc đến ngày giáng lâm của Chúa Con. Thị nhân Akita đã nói về “sự trừng trị dữ dội bằng lửa” sẽ xảy ra nếu nhân loại không ăn năn.

Chắc chắn Chúa Giêsu sắp đến thế gian lần thứ hai, nghĩa là có ngày tận thế. Nhưng người ta không muốn tin đó là sự thật. Không tin điều đó là không tin có ngày tận thế. Có tin cũng chỉ là môi miệng! Chúng ta không thể biện luận bằng cách nào vì động thái của con người đã và đang thể hiện tư tưởng của mình. Chính miệng Chúa Giêsu nói mà chúng ta còn chưa tin thì chẳng ai có thể làm chúng ta tin. Đó là động thái cố chấp, mà cố chấp thì vô cùng nguy hiểm!

Qua lịch sử, Thiên Chúa luôn trao các sứ điệp qua các “mặc khải tư”. Bụi cây cháy với tiên tri Mô-sê, rồi từ các tiên tri Nô-ê, Đa-ni-en, tới Gioan Tông đồ (sách Khải Huyền), tất cả các mặc khải tư đó không hề khác với những gì đã và đang xảy ra ngày nay. Sự khác nhau giữa các mặc khải tư thời xưa và các mặc khải tư thời nay là các mặc khải tư thời xưa được ghi lại trong Kinh thánh.

Nếu chúng ta làm ngơ các mặc khải tư, không chịu tìm tòi và không xin Chúa ban ơn hiểu biết, chúng ta sẽ chẳng khác những người trong thời ông Nô-ê. Người ta đã chế diễu ông Nô-ê và coi thường lời ông cảnh báo về Đại Hồng Thủy, cuối cùng thì họ phải “trả giá”.

Ngay cả cách đối xử của chúng ta với Lòng Chúa Thương Xót cũng vậy. Thật ra Lòng Chúa Thương Xót có từ xa xưa, vì chính Đức Maria đã nói: “Đời nọ tới đời kia, Chúa hằng thương xót những ai kính sợ Người” (Lc 1:50). Người ta không tin, rồi Chúa Giêsu lại mặc khải cho Thánh Margarita Maria Alacoque (1647-1690) về Thánh Tâm, đặc biệt là tháng 6-1675, nhưng rồi người ta cũng chỉ tin một thời gian, cuối cùng Chúa Giêsu lại đổi cách khác là mặc khải Lòng Thương Xót cho Thánh Faustina.

Khi mặc khải về Thánh Tâm với Trái Tim Chúa bị lửa và vòng gai quấn quanh, Chúa Giêsu truyền cho cách cầu nguyện vắn tắt: “Lạy Thánh Tâm Chúa Giêsu, con tín thác vào Ngài!”. Khi mặc khải về Lòng Chúa Thương Xót, Chúa Giêsu truyền cho cách cầu nguyện vắn tắt: “Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Ngài!”. Chúng ta thấy rất giống nhau, dù hai cách sùng kính mang tên gọi khác nhau. Mà Thánh Tâm hay Lòng Chúa Thương Xót cũng là MỘT, vì cũng vẫn là Thiên Chúa Tình Yêu như Thánh sử Gioan định nghĩa (1 Ga 4:6 & 8).

Vậy mà có những người vẫn cho rằng việc sùng kính Lòng Chúa Thương Xót là thế này, thế nọ, thậm chí là ngăn cản. Tôn vinh và chúc tụng Thiên Chúa là trách nhiệm và bổn phận, nghĩa là phải truyền bá (cũng như loan báo Tin Mừng và truyền giáo), chứ không phải vui thì cho, mà buồn thì cấm.

Trong sách nguyện “Hồng Ân và Lòng Thương Xót” (Graces and Mercy), ĐGH Urbanô VIII (1623-1644) đã viết: “Trong những trường hợp liên quan các mặc khải tư, nên tin hơn là không tin, vì nếu bạn tin thì điều đó được minh chứng, và bạn sẽ hạnh phúc vì bạn đã tin, vì Đức Mẹ đã yêu cầu như vậy. Còn nếu bạn tin mà điều đó sai, bạn vẫn được chúc lành như thể điều đó đã xảy ra, vì bạn tin điều đó là thật”.

Quả thật, Chúa Giêsu đã xác định trong trường hợp đa nghi của Tông đồ Tôma: “Phúc thay những người không thấy mà tin” (Ga 20:29).

Trường hợp mặc khải tư cho Lm Gobbi, các sứ điệp được loan truyền khắp thế giới, đó là Phong trào Đức Mẹ của các Linh mục và Giáo dân (Marian Movement of Priests and Lay People) mà ngày nay có hàng triệu hội viên trên khắp thế giới, trong đó có hơn 300 giám mục và 60.000 linh mục.

Đức Mẹ gọi các linh mục của phong trào này là “Tông Đồ của Thời Cuối Cùng” (Apostles of the Last Times). Trong sứ điệp ngày 24-12-1990, Đức Mẹ cho Lm Gobbi biết rằng Đức Mẹ đặc biệt nhắc đến “cuộc trở lại của Chúa Giêsu trong vinh quang”.

Đức Mẹ nói với Lm Gobbi: “Con đang đi vào thời cuối cùng. Như vậy, hãy nhận lấy những lời tiên báo được trao cho con là Lần Sinh Thứ Hai của Chúa Giêsu đã gần kề. Với tư cách là Mẹ của Mùa Vọng Thứ Hai, Mẹ đang chuẩn bị cho con về lần sinh mới này. Vì vậy, ở khắp nơi trên thế giới, Mẹ đang quy tụ những người con bé nhỏ của Mẹ, đó là những người nghèo khổ, những người khiêm nhường, và những người có lòng trong sạch để chuẩn bị chiếc nôi quý giá cho Chúa Giêsu trở lại trong vinh quang”.

Trong thông điệp ngày 31-12-1992 trao cho Lm Gobbi, Đức Mẹ nói: “Mẹ đã nói nhiều lần rằng thời cuối cùng đang đến và việc Chúa Giêsu đến trong vinh quang cũng đã gần. Bây giờ Mẹ muốn con nhận biết các dấu chỉ đã được mô tả trong Kinh thánh, cho thấy việc trở lại trong vinh quang của Con Mẹ gần lắm rồi... Mẹ muốn dạy cho con biết ba dấu chỉ mà Chúa Giêsu đã nói trong Phúc Âm, để chuẩn bị cho con về thời cuối cùng, vì các dấu chỉ này sẽ xảy ra trong thời của con”.

Dấu chỉ thứ nhất: Lan truyền sự lầm lạc.
Trong thư thứ 2 gởi giáo đoàn Thêxalonica, Thánh Phaolô nói: “Nếu có ai bảo rằng chúng tôi đã được thần khí mặc khải, hoặc đã nói, đã viết thư quả quyết rằng ngày của Chúa gần đến, thì anh em đừng vội để cho tinh thần dao động, cũng đừng hoảng sợ. Đừng để ai lừa dối anh em bất cứ cách nào” (2 Tx 2:2-3). Thánh nhân gọi đó là “mầu nhiệm của sự gian ác đang hoành hành” (2 Tx 2:7), và nói về việc xuất hiện của tên bịp bợm: “Tên gian ác xuất hiện là do tác động của Satan, có kèm theo đủ thứ phép mầu, dấu lạ, điềm thiêng, và đủ mọi mưu gian chước dối, nhằm hại những kẻ phải hư mất, vì đã không đón nhận lòng yêu mến chân lý để được cứu độ” (2 Tx 2:9-10). Như vậy, “tất cả những kẻ không tin sự thật, nhưng ưa thích sự gian ác, thì sẽ bị kết án” (2 Tx 2:12).

Những sai lầm về đức tin cũng đang lan tràn khắp thế giới, thậm chí ngay cả các thần học gia danh tiếng cũng bắt đầu lệch lạc về Giáo lý và Giáo huấn như sự hiện hữu của Chúa Giêsu trong Bí tích Thánh Thể, vai trò trung gian của Đức Mẹ, luật độc thân, và nhiều vấn đề khác. Hậu quả chung là mất đức tin ở nhiều người trên thế giới ngày nay. Đúng như Chúa Giêsu đã quan ngại: “Khi Con Người ngự đến, liệu Người còn thấy lòng tin trên mặt đất nữa chăng?” (Lc 18:8)

Dấu chỉ thứ nhì: Chiến tranh, tai ương và huynh đệ tương tàn.
Chiến tranh, loạn lạc, cha mẹ và con cái đối nghịch nhau, anh chị em ruột hại lẫn nhau, nước này “gờm” nước kia, mọi người nghi ngờ lẫn nhau, nhìn nhau bằng ánh mắt mang hình viên đạn hoặc gươm giáo, chỉ là xích mích nhỏ mà người ta cũng có thể đâm nhau chết, tai ương hoành hành, bệnh dịch nan y,… Những chuyện đó đã và đang xảy ra từng ngày, thậm chí là “chiến tranh lạnh”.

Dấu chỉ thứ ba: Những cuộc bách hại đẫm máu các Kitô hữu.
Chúa Giêsu nói cặn kẽ: “Anh em hãy coi chừng, đừng để ai lừa gạt anh em, vì sẽ có nhiều kẻ mạo danh Thầy đến nói rằng: “Chính Ta đây là Đấng Kitô”, và họ sẽ lừa gạt được nhiều người. Anh em sẽ nghe có giặc giã và tin đồn giặc giã; coi chừng, đừng khiếp sợ, vì những việc đó phải xảy ra, nhưng chưa phải là tận cùng. Quả thế, dân này sẽ nổi dậy chống dân kia, nước này chống nước nọ. Sẽ có những cơn đói kém, và những trận động đất ở nhiều nơi. Nhưng tất cả những sự việc ấy chỉ là khởi đầu các cơn đau đớn. Bấy giờ, người ta sẽ nộp anh em, khiến anh em phải khốn quẫn, và người ta sẽ giết anh em; anh em sẽ bị mọi dân tộc thù ghét vì danh Thầy. Bấy giờ sẽ có nhiều người vấp ngã. Người ta sẽ nộp nhau và thù ghét nhau. Sẽ có nhiều ngôn sứ giả xuất hiện và lừa gạt được nhiều người. Vì tội ác gia tăng, nên lòng yêu mến của nhiều người sẽ nguội đi. Nhưng kẻ nào bền chí đến cùng, kẻ ấy sẽ được cứu thoát” (Mt 2:4-13).

Tại nhiều nước trên thế giới vẫn thường xảy ra những cuộc đàn áp tôn giáo, không chỉ là người vô thần ghét người có đạo, mà thậm chí là các tôn giáo đàn áp lẫn nhau. Trung quốc có hơn 1 tỷ người vô thần, Giáo hội tại Trung quốc chủ yếu là Giáo hội thầm lặng. Thậm chí Trung quốc còn có phe không hiệp thông với Tòa Thánh và bất tuân lệnh của giáo hoàng.

Dấu chỉ thứ tư: Tội phạm thánh.
Đó là những người phản Kitô. Kinh thánh nói tiên tri về việc xuất hiện của những người xảo quyệt có quyền lực đối với thế giới, họ xuất hiện ngay trước khi Chúa Giêsu đến lần thứ hai, họ sẽ cai trị thế giới và lừa bịp nhiều quốc gia trên thế giới.

Thánh Phaolô cho biết: “Tên đối thủ tôn mình lên trên tất cả những gì được gọi là thần và được sùng bái, thậm chí nó còn ngồi trong Đền Thờ Thiên Chúa và tự xưng là Thiên Chúa. Khi tôi còn ở với anh em, tôi đã từng nói những điều ấy, anh em không nhớ sao? Anh em biết cái gì hiện đang cầm giữ nó, khiến nó sẽ chỉ xuất hiện được vào thời của nó. Thật vậy, mầu nhiệm của sự gian ác đang hoành hành. Chỉ đợi người cầm giữ nó bị gạt ra một bên, bấy giờ tên gian ác sẽ xuất hiện, kẻ mà Chúa Giêsu sẽ giết chết bằng hơi thở từ miệng Người, và sẽ tiêu diệt bằng ánh huy hoàng, khi Người quang lâm. Còn việc tên gian ác xuất hiện là do tác động của Xa-tan, có kèm theo đủ thứ phép mầu, dấu lạ, điềm thiêng, và đủ mọi mưu gian chước dối, nhằm hại những kẻ phải hư mất, vì đã không đón nhận lòng yêu mến chân lý để được cứu độ. Vì thế Thiên Chúa gửi đến một sức mạnh mê hoặc làm cho chúng tin theo sự dối trá; như vậy, tất cả những kẻ không tin sự thật, nhưng ưa thích sự gian ác, thì sẽ bị kết án” (2 Tx 2:4-12).

Con người dễ ảo tưởng, thậm chí là tự đánh lừa mình bằng những ảo giác. Thật thế, Thánh Phaolô nói: “Khi người ta nói: ‘Bình an biết bao, yên ổn biết bao!’, thì lúc ấy tai hoạ sẽ thình lình ập xuống, tựa cơn đau chuyển bụng đến với người đàn bà có thai, và sẽ chẳng có ai trốn thoát được” (1 Tx 5:3).

Kinh thánh tiên tri về tương lai sẽ có “sự hy sinh vĩnh viễn” bị hủy bỏ, tức là Thánh Lễ. Điều này có trong những lời tiên tri của Đa-ni-en, một trong những lời tiên tri về “thời cuối cùng” trong Kinh thánh:

Tiên tri Đa-ni-en nghe tiếng nói của người mặc áo vải gai đứng trên mặt sông. Người ấy giơ tay phải, tay trái lên trời mà thề nhân danh Đấng Hằng Sống: “Cho đến một thời, hai thời và nửa thời. Khi nào sức mạnh của dân thánh hết bị bẻ gãy, thì tất cả các điều ấy cũng sẽ hoàn tất”. Tôi nghe mà không hiểu. Tôi liền nói: “Thưa ngài, cuối cùng những điều ấy sẽ như thế nào?”. Người đáp: “Không sao, Đa-ni-en, những lời ấy được giữ kín và niêm phong cho đến thời cùng tận. Nhiều kẻ sẽ được thanh luyện, tẩy trắng và thử bằng lửa. Ác nhân tiếp tục làm điều ác và không ai trong họ sẽ hiểu, còn hiền sĩ thì sẽ hiểu. Từ thời lễ thường tiến bị bãi và đồ ghê tởm khốc hại được đặt lên, sẽ có một ngàn hai trăm chín mươi ngày. Phúc thay ai kiên tâm chờ đợi suốt một ngàn ba trăm ba mươi lăm ngày. Phần ngươi, hãy đi cho tới cùng. Ngươi sẽ được an nghỉ, rồi sẽ đứng lên lãnh phần dành cho ngươi khi thời gian chấm dứt” (Đn 12:7-12).

Đức Mẹ giải thích với Lm Gobbi rằng lời tiên tri trên đây về việc bỏ “Hy Lễ Hằng Ngày” bao gồm việc hủy bỏ Thánh Lễ bởi kẻ phản Kitô: “Bằng cách chấp nhận giáo lý phản nghịch, người ta sẽ cho rằng Thánh Lễ không là Hy Lễ mà chỉ là bữa ăn thánh, nghĩa là chỉ tưởng nhớ việc Chúa Giêsu làm trong Bữa Tiệc Ly. Như vậy, việc cử hành Thánh Lễ sẽ bị bỏ. Trong việc bỏ Hy Lễ hằng ngày như thế là tội phạm thánh của kẻ phản Kitô, việc này sẽ kéo dài khoảng ba năm rưỡi, tức là một ngàn hai trăm chín mươi ngày”.

Điều này chưa xảy ra, nhưng khi nó xảy ra, chúng ta có thể chắc rằng các sự kiện dẫn tới việc Chúa Giêsu đến lần thứ hai đang dần tới cao điểm.

Dấu chỉ thứ năm: Những hiện tượng lạ xuất hiện trên trời, chúng ta thường gọi là “điềm thiêng, dấu lạ”. Chúa Giêsu giải thích những gì sẽ xảy ra ngay trước khi Ngài đến lần thứ hai: “Bấy giờ, dấu hiệu của Con Người sẽ xuất hiện trên trời; bấy giờ mọi chi tộc trên mặt đất sẽ đấm ngực và sẽ thấy Con Người rất uy nghi vinh hiển ngự giá mây trời mà đến” (Mt 24:30).

Dấu lạ về Con Người sẽ xuất hiện trên trời có thể là Dấu Thánh Giá xuất hiện trên trời như diễn tả của Thánh Faustina về mặc khải của Chúa Giêsu được ghi trong Nhật Ký: “Trước ngày công thẳng sẽ có dấu lạ trên trời: Mọi ánh sáng trên trời sẽ tắt lịm, và sẽ có tối tăm bao trùm trái đất. Rồi Dấu Thánh Giá sẽ xuất hiện trên trời, từ những lỗ đóng đinh chân và tay Đấng Cứu Thế sẽ chiếu tỏa ánh sáng soi chiếu trái đất một lúc. Điều này sẽ xảy ra ngay trước ngày cuối cùng”.

KHI NÀO TẬN THẾ ?
Chẳng ai biết trước: “Về ngày và giờ đó thì không ai biết được, ngay cả các thiên sứ trên trời hay cả người Con cũng không; chỉ một mình Chúa Cha biết mà thôi” (Mt 24:36; Mc 13:32).

Trong sứ điệp ngày 15-9-1991 trao cho Lm Gobbi, Đức Mẹ mô tả đó là tân kỷ nguyên (thời đại mới) của hòa bình và niềm vui xảy ra đồng loạt với “cuối thời”: “Tân kỷ nguyên xảy ra đồng loạt với sự hoàn tất Ý Chúa... Từ việc hoàn tất Ý Chúa, cả thế gian đang trở nên mới, vì Thiên Chúa thấy đó là Vườn Địa Đàng Mới, nơi Ngài có thể cư ngụ trong tình yêu thương hài hòa với các thụ tạo... Tân kỷ nguyên mà Mẹ đang chuẩn bị cho con sẽ xảy ra đồng loạt với sự sụp đổ của Satan và triều đại của nó. Mọi quyền lực sẽ bị hủy diệt”.

Thánh Phaolô khuyên nhủ: “Anh em đừng lo lắng gì cả. Nhưng trong mọi hoàn cảnh, anh em cứ đem lời cầu khẩn, van xin và tạ ơn, mà giãi bày trước mặt Thiên Chúa những điều anh em thỉnh nguyện. Và bình an của Thiên Chúa, bình an vượt lên trên mọi hiểu biết, sẽ giữ cho lòng trí anh em được kết hợp với Đức Kitô Giêsu” (Pl 4:6-7).

Sau hàng loạt biến động xảy ra, “kẻ nào bền chí đến cùng, kẻ ấy sẽ được cứu thoát” (Mt 24:13). Chúa Giêsu kết luận: “Bấy giờ sẽ là tận cùng” (Mt 24:13-14).

TẬN THẾ, VUI HAY BUỒN ?
Trước một sự kiện nào đó đều có những cách nhìn và cảm nhận khác nhau. Có người vui, có người buồn, và cũng có người bàng quan, chẳng vui chẳng buồn. Trước sự kiện trọng đại Tận Thế cũng không tránh khỏi “lẽ thường” ấy. Người Việt chúng ta có câu: “Thà chết một đống hơn sống một mình”. Thế cũng hay đấy!

Dù biến động nào xảy ra thì chúng ta vẫn phải tiếp tục cuộc sống đời thường, nhưng có điểm khác: Cầu nguyện nhiều hơn và thành tâm hơn, tỉnh thức hơn và sẵn sàng hơn. Chúng ta tiếp tục sống theo cách sống của một Kitô hữu đích thực:

Sống mỗi ngày như ngày cuối cùng. Nghĩa là phải hành động như mình bất tử, nhưng hãy sống như mình sắp chết. Chân thành yêu thương mọi người như thể mình không còn cơ hội để thể hiện nữa, và hãy cầu nguyện như thể mình cầu nguyện lần cuối với Chúa.

Chúng ta có sẵn những linh cụ là Ơn Chúa, Thánh Lễ, Bí Tích Hòa Giải, Chuỗi Mân Côi, Chuỗi Lòng Chúa Thương Xót, và Ơn Toàn Xá (nhất là trong Năm Đức Tin này). Nếu chúng ta tận dụng các linh cụ đó thì ngày tận thế sẽ không làm chúng ta lo sợ, mà đó là lúc vui mừng tận hưởng hạnh phúc. Khi một người qua đời, chúng ta không nói là “hân hoan về Nhà Cha” đó sao? Về Nhà Cha sao lại buồn? Nếu về Nhà Cha mà cảm thấy buồn thì vậy là bạn thích đi hoang.

Trong Phúc âm, Chúa Giêsu đã dạy các tông đồ cách cầu nguyện khi một trong các tông đồ nói: “Thưa Thầy, xin dạy chúng con cầu nguyện” (Lc 11:1). Và Ngài đã dạy lời cầu nguyện “tiêu chuẩn” nhất: Kinh Lạy Cha. Trong đó có mọi thứ con người mong muốn. Lương thực hằng ngày, sự tha thứ và sống tốt lành là những vấn đề “nóng” của cuộc sống, Thiên Chúa biết hết. Vì thế mà các Thánh luôn khôn ngoan: Phó thác cho Thiên Chúa quan phòng. Quả thật, “lòng có đầy, miệng mới nói ra” (x. Lc 6:43-45).

Dù có điều gì xảy ra, điều lớn hoặc nhỏ, điều bất thường hay bình thường, hãy noi gương Đức Mẹ ghi nhớ và suy niệm trong lòng (x. Lc 2:19 & 51). Vì người khôn là người nghe nhiều, nhìn nhiều và làm nhiều nhưng ít nói, không ngừng suy nghĩ và cân nhắc vấn đề cho thấu đáo. Thiên Chúa đã “tính rất kỹ” khi tạo dựng con người: Hai con mắt, hai lỗ tai, hai lỗ mũi, hai tay, hai chân, thậm chí là hai bán cầu não, thế nhưng chỉ một miệng và một trái tim.

Hai con mắt để nhìn nhiều, hai lỗ tai để nghe nhiều, hai lỗ mũi để “ngửi” nhiều (hiểu theo nghĩa bóng), hai tay để hành động nhiều, hai chân để đi nhiều, hai bán cầu não để suy nghĩ nhiều. Ngược lại, một miệng để nói ít, một trái tim để chung thủy: Kính mến Chúa hết lòng, hết sức và hết trí khôn, đồng thời cũng yêu thương mọi người như chính mình. Chúa quả là Đại Siêu Nhân. Bạn thấy kỳ diệu không?

Để không dao động và hoang mang trước mọi biến cố, hãy áp dụng “bí quyết” mà Chúa Giêsu đã truyền dạy: “Hãy tỉnh thức và cầu nguyện luôn, hầu đủ sức thoát khỏi mọi điều sắp xảy đến và đứng vững trước mặt Con Người” (Lc 21:36).

Thánh Phaolô đã cầu chúc: “Chúa là nguồn mạch bình an, xin Người ban cho anh em được bình an mọi lúc và về mọi phương diện. Xin Chúa ở cùng tất cả anh em” (2 Tx 3:16). Chắc chắn Chúa luôn ở với chúng ta, vì Đức Kitô đã hứa: “Thầy ở với anh em mọi ngày cho đến tận thế” (Mt 28::20).



Có sợ cũng chẳng làm gì được, thế thì sợ làm gì cho “tổn thọ” chứ? Chuyện gì đến sẽ đến: “Sẽ có những điềm lạ trên mặt trời, mặt trăng và các vì sao. Dưới đất, muôn dân sẽ lo lắng hoang mang trước cảnh biển gào, sóng thét. Người ta sợ đến hồn xiêu phách lạc, chờ những gì sắp giáng xuống địa cầu, vì các quyền lực trên trời sẽ bị lay chuyển. Bấy giờ thiên hạ sẽ thấy Con Người đầy quyền năng và vinh quang ngự trong đám mây mà đến” (Lc 21:25-27).

Chúa Giêsu đã cho chúng ta biết trước như vậy, và Ngài căn dặn: “Khi những biến cố ấy bắt đầu xảy ra, anh em hãy đứng thẳng và ngẩng đầu lên, vì anh em sắp được cứu chuộc” (Lc 21:28). Ai được chứng kiến giây phút tận thế là người diễm phúc. Không biết chúng ta có được diễm phúc đó hay không, nhưng chắc chắn một điều là ai cũng chứng kiến giây phút tận thế của chính cuộc đời mình: CHẾT. Đó là lúc tận thế thực tế nhất và minh nhiên nhất đối với mỗi chúng ta.

Mùa Vọng lại về, nhắc mọi người phải luôn tỉnh thức mà chờ Chúa Giêsu đến, đó là lúc Ngài gọi chúng ta ra khỏi thế gian để trình diện và báo cáo về cuộc đời mình với Chúa Cha. Hãy tập trung vào Chúa Giêsu và tín thác vào Ngài, đừng chú ý vào ngày tận thế.

Lạy Chúa, xin Ngài nên như núi đá cho chúng con trú ẩn, và như thành trì để cứu độ chúng con (Tv 31:3). Chúng con cầu xin nhân Danh Thánh Tử Giêsu Kitô, Thiên Chúa cứu độ của chúng con. Amen.
------------------------
TRẦM THIÊN THU

Wednesday, November 2, 2016

Tháng Các Linh Hồn - Tìm Hiểu

Lễ các Đẳng
Lm. Stêphanô Huỳnh Trụ


Một lần nọ, trước ngày lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời, cha sở thông báo: “Ngày mai là lễ các đẳng, chúng ta nhớ cầu nguyện cho các đẳng”. Thế rồi, công an xã mời cha đến xã làm việc một tuần lễ, với lý do là “Chúng ta chỉ có một đảng, sao linh mục kêu gọi cầu nguyện cho các đảng?” [1]!
Lễ ngày 2 tháng 11 có nhiều cách gọi. Cuốn “Những ngày lễ Công Giáo” chính thức của giáo phận ghi là: “Lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời”, người ta thường gọi là “Lễ các đẳng linh hồn”, hay vắn tắt hơn thì gọi là “Lễ các đẳng”.

1. Nguồn gốc

Việc cầu nguyện cho những người đã qua đời có nguồn gốc từ Cựu Ước: “Ông Giuđa quyên được khoảng hai ngàn quan tiền, và gửi về Giêrusalem để xin dâng lễ đền tội; ông làm cử chỉ rất tốt đẹp và cao quý này vì cho rằng người chết sẽ sống lại. Thực thế, nếu ông không hy vọng rằng những chiến binh đã ngã xuống sẽ sống lại, thì cầu nguyện cho người chết quả là việc dư thừa và ngu xuẩn. Nhưng vì ông nghĩ đến phần thưởng rất tốt đẹp dành cho những người đã an nghỉ trong tinh thần đạo đức. Đó là lý do khiến ông đến dâng lễ tế đền tạ cho những người đã chết, để họ được giải thoát khỏi tội lỗi” (2Mcb 12,43-46).

Giáo hội từ những thế kỷ đầu cũng đã có cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời. Thánh Augustinô, thế kỷ IV, đã nói: “Nếu chúng ta không lưu tâm gì đến người chết, thì chúng ta sẽ không có thói quen cầu nguyện cho họ.” Các dòng tu đặc biệt quan tâm đến việc này. Thánh Ôđilô, Tu viện trưởng Dòng Cluny, vào giữa thế kỷ XI (1048) đã có sáng kiến cho dòng của ngài cầu nguyện cho những người đã qua đời vào ngày 2/11, ngay sau lễ Các Thánh. Sáng kiến này được Giáo Hội đưa vào lịch Phụng vụ Rôma. Công Đồng Triđentinô (1545-1563) nhấn mạnh rằng lời cầu nguyện của người sống có thể rút bớt thời gian thanh luyện của linh hồn người chết. Công Đồng Vaticanô II cũng dạy: "Giáo Hội lữ hành hết lòng kính nhớ, dâng lời cầu cho những người đã chết, vì cầu nguyện cho họ được giải thoát khỏi tội lỗi là một việc lành thánh..." (GH 50), về sự bầu cử của các đẳng linh hồn, Công Ðồng dạy: "Khi được về quê trời và hiện diện trước nhan Chúa... các thánh lại không ngừng cầu bàu cho chúng ta bên Chúa Cha..." (GH 49). Sự trao đi nhận lại đó vừa là một việc bác ái vừa là một bổn phận thảo hiếu phải đáp đền, đã thực sự củng cố Giáo Hội thêm vững bền trong sự thánh thiện. Ngày cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời liên quan đến niềm tin về luyện ngục và các thánh thông công.

2. Thuật từ tiếng Latin
Lễ này tiếng Latin là “Commemoratio omnium Fidelium Defunctorum”, tiếng Anh gọi là “Commemoration of all the Faithful Departed”, có khi cũng gọi là All Souls’ Day (Lễ các linh hồn) hay Defuncts’ Day (Lễ các người đã qua đời). Uỷ Ban Phụng Tự dịch là “Lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời” là đúng, nhưng bình dân vẫn gọi là “Lễ các đẳng”. Vậy chúng ta tìm hiểu từ vựng này 
3. Nghĩa của các, đẳng
3.1. Các: Có chín chữ Hán, ở đây là chữ各, nghĩa là (đại từ). (1) Mỗi một: Các bất tương đồng (không ai giống ai). (tt). (2) Khác: Các biệt. (3) Tất cả, hết thảy: Các vị (quý vị).

3.2. Đẳng: có hai chữ Hán, ở đây là chữ等, nghĩa là (dt.) (1) Thứ bậc: Thượng đẳng (bực trên nhất); Trung đẳng (bực giữa); Hạ đẳng (bực dưới nhất, hạng bét). (2) Phức số: Ngã đẳng (Nhóm chúng tôi). (3) Bậc thang: Thổ giai tam đẳng (Cầu thang đất có ba bậc). (đt.) (4) Ðợi chờ: Đẳng đãi (Chờ đợi). (5) Bằng nhau, đều: Đại tiểu bất đẳng (Lớn nhỏ không đều). (6) Cân lường. (tt.) (7) Hạng: Nhĩ thị hà đẳng nhân (Anh là hạng người nào). (pht.) (8) Vân vân: Đẳng đẳng.

4. Nghĩa của từ “các đẳng" 

Các đẳng là tất cả thứ bậc. Thuật từ “Các đẳng linh hồn” để chỉ tất cả các linh hồn người quá cố trong luyện ngục [2] (thuộc thành phần Hội thánh đau khổ), phân biệt với “Các thánh nam nữ” là các phúc nhân trên thiên đàng (Hội Thánh vinh quang). [3] Có người cho rằng quan niệm về “linh hồn mồ côi” và “các đẳng linh hồn” v.v. chịu ảnh hưởng tư tưởng “cô hồn các đẳng” của ngoại giáo. Như Phật Giáo chia địa ngục ít nhất có 18 tầng và quỷ cũng có nhiều cấp bậc. Trong “Phật thuyết quỷ vấn Mục Liên kinh” [4]có rất nhiều thứ quỷ: quỷ đau đầu, quỷ mặc áo rách, quỷ ngủ bờ ngủ bụi, quỷ đói, quỷ nam căn [5] bị thối rửa… Hay trong xã hội loài người cũng chia làm nhiều giai cấp, tức là thứ bậc khác nhau trong xã hội: sĩ, nông, công, thương, binh... Trong tác phẩm “Thập Giới Cô Hồn Quốc Ngữ Văn” [6] đề cập đến 10 hạng “cô hồn”: Thiền tăng, nho sĩ, đạo sĩ, thiên văn địa lý, lương y, quan liêu, tướng quân, hoa nương, thương cổ và đãng tử. Trong “Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh” [7] cũng nói đến 10 loại: Vua chúa, tể thần, đại tướng, kẻ ham giàu, kẻ ham danh, thương nhân, binh lính, quý nữ, kỹ nữ, bần nhân gặp nạn chết oan... Con số 10 chỉ là số phiếm chỉ cho tất cả các loại cô hồn tồn tại trong “lục đạo” [8] mà thôi. Phải chăng, chính những hoàn cảnh này đã ảnh hưởng đến cách suy nghĩ của chúng ta?

Thực ra, trong xã hội trần gian bao giờ cũng có nhiều thứ bậc, đẳng cấp, giai tầng... Khi lìa trần, người ta không thể mang theo mình bất cứ của cải vật chất nào. Mọi thứ bậc, đẳng cấp, địa vị của con người ở trên đời không có ý nghĩa gì trước Tòa Phán Xét. Thiên Chúa xét xử con người theo “công trạng” [9] nó đã làm ra. Chúa không hỏi chúng ta là ai, thuộc giai cấp nào trên thế gian, nhưng Chúa sẽ hỏi chúng ta về “nén bạc” (ân sủng và tình yêu) mà Chúa giao phó đã được sinh lợi thế nào. Như Thánh Gioan Kim Khẩu đã nói: “Nên nhớ Người sẽ không khiển trách họ về hạnh kiểm, tội lỗi hay lời báng bổ; mà chỉ vì không ích lợi gì cho ai. Như kẻ đã chôn nén của bạc mình, đời sống y không có gì khiển trách, nhưng y không làm ích gì cho ai khác.” [10]

Vì vậy, khi nói “các đẳng linh hồn”, chúng ta nghĩ tới tất cả các linh hồn của mọi hạng người trên đời này đã quá cố và đang còn phải thanh luyện trong luyện ngục. Họ có thể là ông bà, tổ tiên, thân nhân, bạn hữu của chúng ta hay là những người xa lạ. Khi còn ở đời này, có thể họ là người giàu sang quyền quý hay nghèo khó mọn hèn. Họ có thể là những Kitô hữu hữu danh hoặc “Kitô hữu vô danh”. [11] Tất cả họ đều là chi thể của Chúa Kitô, giờ đây đang thuộc về Giáo Hội đau khổ và cần đến lời cầu nguyện của chúng ta.

“Các đẳng linh hồn” không có nghĩa là trong luyện ngục các linh hồn vẫn có sự phân chia đẳng cấp, điạ vị như khi còn ở thế gian hay trong Luyện Ngục có bao nhiêu đẳng cấp, thứ hạng linh hồn. Trong Luyện Ngục, tình trạng thanh luyện của họ có thể khác nhau, nhưng được “phân cấp” như thế nào thì chúng ta không biết.

Khi nói “linh hồn mồ côi”, chúng ta nghĩ tới linh hồn của hạng người phải đơn độc trong cuộc lữ hành đức tin khi còn ở trên đời. “Đơn độc”, “cô quả”, “mồ côi”.... hiểu theo nghĩa đời thường là không có người thân thích, bạn bè, không có ai đồng hành để được quan tâm, nâng đỡ đời sống đức tin. Họ có thể là những tín hữu cô nhi, quả phụ hay kẻ cơ bần sống đời đơn chiếc. Họ cũng có thể là những tín hữu giàu sang, con đàn cháu đống, bạn hữu tứ phương mà thực ra những người quen biết xung quanh họ không ai có niềm tin Công Giáo như họ để xin lễ hay cầu nguyện cho họ. Và nay, những linh hồn đó đang ở trong Luyện Ngục, đang cần đến lời cầu nguyện từ Giáo Hội chiến đấu [12].

“Linh hồn mồ côi” không phải là linh hồn không được Chúa đoái trông chăm sóc, ít được Chúa yêu thương hay bị Ngài lãng quên. Điều đó hoàn toàn sai lầm. Mọi linh hồn đều được Thiên Chúa tạo dựng. Mọi người đều được Chúa yêu thương bằng một tình yêu riêng biệt, không ai giống ai, Ngàivẫn không ngừng gọi chúng ta bằng chính tên riêng của từng người: “Người ta sẽ gọi ngươi bằng tên mới, chính là tên miệng Đức Chúa đặt cho” (Is 62,2) và tình yêu đó luôn luôn đầy tràn: “Ơn của Ta đủ cho ngươi” (2Cr 12,9).

Bản văn Công Giáo đầu tiên sử dụng từ “các đẳng” mà chúng tôi được biết là “Văn Tế Các Đẳng Linh Hồn” của cha Gioakim Đặng Đức Tuấn (1806-1874): “Nhớ các đẳng xưa: Tay Chúa dựng hình, tính thiêng gởi xác. Di luân tài mạng chịu thiên tư, lý dục thị phi đầy địa bộ...”. Cụm từ “các đẳng”, “các đẳng linh hồn” đã được sử dụng từ lâu trong Giáo hội tại Việt Nam để chỉ các tín hữu đã qua đời đang còn thanh luyện chờ ngày hưởng phúc thanh nhàn bất diệt. Lịch phụng vụ của Roma xưa nay ghi lễ ngày 02/11 là “Commemoratio omnium Fidelium Defunctorum”. Lịch phụng vụ ởViệt Nam thì dịch là: “Lễ Các Linh Hồn” [13], “Lễ Linh Hồn” [14], “Lễ Cầu Cho Mọi Tín Hữu Qua Đời” [15], sau này dịch là “Lễ Cầu Cho Các Tín Hữu Đã Qua Đời”. Thiết nghĩ cách dịch “Lễ Cầu Cho Các Tín Hữu Đã Qua Đời” thì sát nghĩa với nguyên bản, nhưng nên hiểu đó vẫn là nói tắt, vì đầy đủ phải là Lễ Cầu Cho Các Tín Hữu Đã Qua Đời Đang Còn Thanh Luyện (hay đang ở luyện ngục). Cách nói “Lễ các đẳng” cũng là cách nói tắt, mang âm hưởng văn hóa bản địa về “cả thảy vong linh” thuộc “thập loại chúng sinh” gồm cả “cô hồn các đẳng”! Phải chăng các tiền nhân của chúng ta đã hội nhập văn hóa trong khi tạo ra cụm từ này để phiên dịch?

Trường hợp những ngày lễ Feria V in Cena Domini, Feria VI in Passione Domini, chúng ta dịch là Lễ Tiệc Ly (Thứ Năm Tuần Thánh), Lễ Tưởng Niệm Cuộc Thương Khó của Chúa (Thứ Sáu Tuần Thánh), nhưng người bình dân vẫn quen gọi là “Lễ Rửa Chân”, “Lễ Hôn Chân”... vừa đơn giản, tượng hình lại dễ nhớ. Tất nhiên không đủ nghĩa, không nên sử dụng nữa.

Kết luận

Giáo dân Việt Nam chúng ta có thói quen xin lễ cho các linh hồn tổ tiên nội hay ngoại, linh hồn thân nhân, linh hồn mồ côi, linh hồn ngoại đạo, thai nhi, linh hồn người chết vì tai nạn… và trong Thánh lễ hàng ngày, Hội Thánh luôn cầu nguyện cho mọi người đã qua đời. Đó là những thực hành rất tốt để tưởng nhớ người đã qua đời, thực thi bổn phận “hợp thông cùng các thánh”.

Ngày “Commemoratio omnium Fidelium Defunctorum”, chính xác là ngày “Lễ Cầu Cho Các Tín Hữu Đã Qua Đời”. Còn “Lễ Các Đẳng” là cách nói vắn tắt, hiểu theo giáo lý Công Giáo như đã trình bày, thì không đúng cho lắm, những nếu đặt trong bối cảnh văn hoá Việt Nam thì việc tiếp tục sử dụng nó cũng không có gì ngăn trở.
_______________________________________________

Ghi chú :

[1] Trong văn nói, một số người Nam bộ phát âm “các đẳng” thành “các đảng”, cũng như “cô hồn” thành “cu hồn”, nên “cúng cô hồn các đẳng” thì nói là: “cúng cu hồn các đảng”.

[2] Lưu ý là luyện ngục không phải là một hoả ngục ngắn hạn, luyện ngục hoàn toàn khác xa hoả ngục và sự thanh luyện được hiểu về trạng thái hơn là một ‘nơi chốn’, lại càng không thể nói ‘thời gian’ bao lâu (x. GLCG số 1030-1032).

[3] Thời xưa chưa có mục từ “tất cả”. Các danh từ chỉ tổng lượng thời xưa là: Cả, cả và, cả thảy, hết cả, hết thảy.

[4] Phật thuyết quỷ vấn Mục Liên kinh, gồm 17 chuyện, theo truyền thuyết thì do An Thế Cao dịch, nhưng được ghi nhận là thất dịch, thuộc đời lưỡng Tấn.

[5] Tức bộ phận sinh dục.

[6] Còn gọi là “Phật kinh thập giới”, không rõ tác giả, viết dưới thời vua Lê Thánh Tôn (1442-1497), là áng văn viết bằng chữ Nôm cổ theo thể biền ngẫu.

[7] Tác phẩm của Nguyễn Du (1765-1820), được làm theo thể song thất lục bát, gồm 184 câu thơ chữ Nôm. Theo Trần Thanh Mại trên “Đông Dương tuần báo” năm 1939, thì Nguyễn Du viết bài văn tế này sau một mùa dịch khủng khiếp làm hàng triệu người chết, khắp non sông đất nước âm khí nặng nề, và ở khắp các chùa, người ta đều lập đàn cầu siêu để giải thoát cho hàng triệu linh hồn.

[8] Theo giáo lý Phật Giáo, con người chúng ta do lực của nghiệp và phiền não của chính bản thân mà cứ mãi luân hồi chuyển sinh trong 6 chủng loại thế giới sinh tồn đầy những khổ đau, gọi là lục đạo đó là: thiên, a-tu-la, nhân, súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục.

[9] Xem BGCN, Số 07/2010, tr. 106.

[10] Thánh Gioan Kim Khẩu, Bài giảng XX sách Công Vụ tông đồ (Jean Comby, Để đọc lịch sử Giáo Hội, q.I, tr.115).

[11] Có những người vì lý do nào đó mà không lãnh nhận bí tích Rửa Tội được, nên không trở thành Kitô hữu. Nhưng nếu họ sống theo những giá trị của Phúc Âm thì, nói theo từ ngữ của nhà thần học Karl Rahner, họ cũng là những “Kitô hữu vô danh” (Chrétien anonyme).

[12] Công đồng Florence (1431) đã định tín: Có luyện ngục để thanh luyện các linh hồn. Các linh hồn ra khỏi trần gian không còn có thể làm được việc gì lành để cứu mình nên chỉ trông cậy vào những người còn sống lập công cầu nguyện cho mình để rút ngắn thời gian thanh luyện. Vì thế mà Giáo hội kêu gọi tín hữu cầu nguyện cho các linh hồn nơi luyện tội.

[13] Niên Giám 1964, tr.11.

[14] Địa phận Hà Nội, Sách Lễ, Nxb Hiện Tại, 1967.

[15] Sách Lễ Giáo Dân, 1971, tr. xxix và tr. 1572. Cách dịch này rất dễ hiểu lầm là: Lễ cầu cho mọi tín hữu chết hết (!)